Begin bij de juiste regel
Boek I bevat de algemene regels: wanneer iemand dader of deelnemer is, welke straffen mogelijk zijn en hoe een rechter die bepaalt. Boek II beschrijft gemeenrechtelijke misdrijven. Bij een bedrijfsdossier hoort bovendien de toepasselijke bijzondere wet: niet elke strafbaarstelling staat in Boek II.
De hervorming werkt met acht strafniveaus. Artikel 36 beschrijft de hoofdstraffen voor natuurlijke personen; artikel 38 doet dat voor rechtspersonen. Een strafniveau geeft het wettelijke kader, maar zegt zonder de concrete strafbaarstelling en feiten niets over de uiteindelijke straf.
Onderneming en bestuurder afzonderlijk beoordelen
Volgens artikel 18 kan een rechtspersoon verantwoordelijk zijn voor feiten die intrinsiek met zijn voorwerp of belangen samenhangen, of volgens de concrete omstandigheden voor zijn rekening zijn gepleegd. De verantwoordelijkheid van de onderneming sluit die van een betrokken natuurlijke persoon niet uit.
Artikel 16 vertrekt tegelijk van individuele verantwoordelijkheid. Voor een bestuurder moeten dus eigen gedragingen en de toepasselijke voorwaarden voor daderschap of deelneming worden onderzocht. Een bestuursmandaat alleen is geen bewijs van strafbare betrokkenheid.
Wat nu praktisch controleren?
Noteer eerst wanneer de feiten plaatsvonden. Voor feiten vóór 1 september 2026 kan artikel 2 over de gunstigste strafwet een vergelijking met het oude recht nodig maken. Controleer daarna de specifieke strafbaarstelling, de rol van iedere betrokkene en eventuele bijkomende straffen.
Leg bij een onderzoek ook vast welke beslissingen, waarschuwingen en controles daadwerkelijk bestonden. Dat helpt de feiten juridisch te duiden, maar levert op zichzelf geen vrijstelling van strafrechtelijke verantwoordelijkheid op. Een dossiergerichte beoordeling blijft noodzakelijk.