Individuele verantwoordelijkheid als vertrekpunt
Artikel 16 bepaalt dat niemand strafrechtelijk verantwoordelijk is dan voor zijn eigen gedragingen. Artikel 17 omschrijft vervolgens het daderschap, onder meer wanneer iemand zelf alle bestanddelen van het misdrijf vervult of opzettelijk met anderen samenwerkt. Dat vraagt een feitelijke beoordeling per persoon.
Artikel 18 laat toe dat ook de rechtspersoon verantwoordelijk is wanneer een misdrijf intrinsiek met zijn voorwerp of belangen samenhangt of voor zijn rekening is gepleegd. De mogelijke aansprakelijkheid van de vennootschap sluit die van een natuurlijke persoon niet uit, maar vervangt het bewijs tegen die persoon evenmin.
Wat geldt als strafbare deelneming?
Artikel 19 vereist dat iemand wetens en willens op betekenisvolle wijze tot een misdrijf bijdraagt. De wet noemt onder meer rechtstreekse uitvoering, vergemakkelijking van voorbereiding of uitvoering en rechtstreeks aanzetten. Ook een nalaten kan meetellen wanneer daardoor het misdrijf rechtstreeks werd bevorderd of vergemakkelijkt.
Dat laatste is geen algemene regel dat elke bestuurder die een inbreuk niet verhinderde deelnemer is. Onderzocht moet worden welke concrete handelingsplicht, kennis, wil en betekenisvolle bijdrage in de omstandigheden aantoonbaar zijn. Het artikel noemt ook hulp achteraf wanneer daarover vooraf overleg bestond.
Toepassing in een bestuursdossier
Denk aan een beslissing die een verboden werkwijze mogelijk maakt, een bewust genegeerde waarschuwing of een opdracht aan medewerkers. Zulke gegevens zijn onderzoekspunten, geen automatische conclusies. Leg de tijdlijn, bevoegdheden en feitelijke communicatie naast de bestanddelen van het beweerde misdrijf.
Controleer bij oudere feiten tevens de toenmalige artikelen 66 tot 69 en de regel van de gunstigste strafwet in nieuw artikel 2. De oude en nieuwe deelnemingsregels hebben andere formuleringen; een thematische vergelijking is geen één-op-één-vervanging.